აშშ-ის საავტორო უფლებების ოფისმა ხელოვნური ინტელექტის (AI) შესახებ თავისი ანგარიშის მესამე ნაწილის სამუშაო ვერსია გამოაქვეყნა. დოკუმენტი, სახელწოდებით „გენერაციული AI-ს ტრენინგი“, აანალიზებს საავტორო უფლებებით დაცული მასალების გამოყენების კანონიერებას AI მოდელების შესაქმნელად.
ანგარიში არ იკავებს კონკრეტულ მხარეს AI კომპანიებსა და უფლებათა მფლობელებს შორის, თუმცა ეჭვქვეშ აყენებს AI-ს მომხრეების ზოგიერთ მთავარ არგუმენტს, მაგალითად, იმას, რომ AI არ ახდენს ნაწარმოების გამომსახველობითი ელემენტების კოპირებას, ან რომ ტრენინგისთვის მასალების ლიცენზირების ბაზარი არ არსებობს.
„კეთილსინდისიერი გამოყენების“ (Fair Use) ანალიზი
ანგარიშის ცენტრალური ნაწილი ეძღვნება აშშ-ის საავტორო სამართლის დოქტრინას „კეთილსინდისიერი გამოყენება“, რომელიც გარკვეულ შემთხვევებში დაცული მასალის ლიცენზიის გარეშე გამოყენების უფლებას იძლევა. ოფისი ხაზს უსვამს, რომ AI ტრენინგი კატეგორიულად არ შეიძლება ჩაითვალოს კეთილსინდისიერ გამოყენებად და თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურად, ოთხი ფაქტორის გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს:
- გამოყენების მიზანი და ხასიათი: ანგარიშის თანახმად, მაშინაც კი, თუ AI მოდელი ნაწარმოებს „ტრანსფორმაციულად“ იყენებს (ანუ ქმნის ახალს), ეს გამოყენება მაინც შეიძლება იყოს უკანონო, თუ საბოლოო პროდუქტი ორიგინალის კონკურენტია ბაზარზე. კომერციული მიზანი კი ამ ფაქტორს კიდევ უფრო ამძიმებს. ოფისი უარყოფს არგუმენტს, თითქოს AI ტრენინგი „არაექსპრესიულია“, რადგან მოდელები ითვისებენ არა მხოლოდ სიტყვებს, არამედ წინადადებების სტრუქტურას – „ლინგვისტური გამოხატვის არსს“. განსაკუთრებით პრობლემურია პირატული წყაროებიდან აღებული წიგნებით მოდელების ტრენინგი.
- დაცული ნაწარმოების ბუნება: ეს ფაქტორი აფასებს, რამდენად შემოქმედებითია გამოყენებული მასალა. ანგარიშის მიხედვით, შემოქმედებითი ნაწარმოებების (რომანები, ხელოვნება, მუსიკა) გამოყენება ნაკლებად ჩაითვლება კეთილსინდისიერად, ვიდრე ფაქტობრივი მასალის (მაგ. კომპიუტერული კოდი). ვინაიდან AI მოდელები ძირითადად სწორედ შემოქმედებით ნაწარმოებებზე იწვრთნება, ეს ფაქტორი უფლებათა მფლობელების სასარგებლოდ მეტყველებს.
- გამოყენებული ნაწილის მოცულობა: AI მოდელები, როგორც წესი, მთლიან ნაწარმოებებს ამუშავებენ. ანგარიში აღნიშნავს, რომ მთლიანი ნაწარმოების კოპირების გამართლება AI ტრენინგის კონტექსტში ბევრად რთულია, ვიდრე ეს, მაგალითად, Google Books-ის საძიებო სისტემის შემთხვევაში იყო. თუ AI სისტემას შეუძლია შექმნას ორიგინალის კონკურენტი პროდუქტი, მთლიანი ნაწარმოების გამოყენების არგუმენტი კიდევ უფრო სუსტდება.
- გავლენა ბაზარზე: ანგარიში ამ ფაქტორს უდიდეს ყურადღებას უთმობს და ასკვნის, რომ „AI ტრენინგში ჩართული კოპირება მნიშვნელოვანი პოტენციური ზიანის საფრთხეს უქმნის დაცული ნაწარმოებების ბაზარს“. გამოყოფილია ზიანის სამი ტიპი:
- გაყიდვების დაკარგვა: როდესაც AI-ს მიერ გენერირებული პროდუქტი პირდაპირ ანაცვლებს ორიგინალს.
- ბაზრის გაუფასურება: AI-ს მიერ გენერირებული კონტენტის თუკი აუფასურებს ადამიანის მიერ შექმნილ ნაწარმოებებს. მაგალითად, თუ ბაზარი ათასობით AI-რომანით გაივსება, ადამიანის მიერ დაწერილი რომანების გაყიდვები შემცირდება.
- სალიცენზიო შესაძლებლობების დაკარგვა: ეს ყველაზე პირდაპირი ზიანია. თუ ნაწარმოების ტრენინგისთვის ლიცენზირების ბაზარი არსებობს (ან შეიძლება არსებობდეს), მისი გვერდის ავლა პირდაპირ ეწინააღმდეგება კეთილსინდისიერი გამოყენების პრინციპს.
ლიცენზირება: რეალური და აუცილებელი გზა
ანგარიში ასკვნის, რომ საავტორო უფლებებით დაცული ნაწარმოებების ლიცენზირება AI ტრენინგისთვის არა მხოლოდ შესაძლებელი, არამედ აუცილებელიცაა. დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ ლიცენზირება უკვე მიმდინარეობს სხვადასხვა სექტორში (მუსიკა, ახალი ამბები, ფოტოგრაფია), რაც ასუსტებს AI კომპანიების არგუმენტს, თითქოს ეს პრაქტიკულად შეუძლებელია. სალიცენზიო მექანიზმების არსებობა კი, თავის მხრივ, „კეთილსინდისიერი გამოყენების“ არგუმენტს კიდევ უფრო ასუსტებს.
