2025 წლის ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში უნგრელ მწერალს, ლასლო კრასნაჰორკაის მიენიჭა „მისი შთამბეჭდავი და ვიზიონერული შემოქმედებისთვის, რომელიც აპოკალიპტური ტერორის ფონზე ხელოვნების ძალას ადასტურებს“.
ლასლო კრასნაჰორკაი
- დაბადების თარიღი: 5 იანვარი, 1954, დიულა, უნგრეთი
- პრემიის მოტივაცია: „მისი შთამბეჭდავი და ვიზიონერული შემოქმედებისთვის, რომელიც აპოკალიპტური ტერორის ფონზე ხელოვნების ძალას ადასტურებს“
- ენა: უნგრული
პირველი რეაქცია: სატელეფონო ინტერვიუ
პრემიის მინიჭების შემდეგ, ნობელის პრემიის ოფიციალურ წარმომადგენელთან სატელეფონო საუბარში ლასლო კრასნაჰორკაიმ განაცხადა, რომ ეს ამბავი მისთვის სრული მოულოდნელობა იყო. „ძალიან ვამაყობ, რომ იმ მწერლებისა და პოეტების რიგში აღმოვჩნდი, რომლებიც მართლაც დიადები იყვნენ,“ – აღნიშნა მან.
ინტერვიუში ლაურეატმა ისაუბრა იმაზე, რომ მისთვის მთავარი შთაგონების წყარო „სიმწარეა“, რომელიც მსოფლიოში არსებული მდგომარეობის გამო ეუფლება. მან ასევე ხაზი გაუსვა ფანტაზიის მნიშვნელობას: „ფანტაზიის გარეშე ცხოვრება სრულიად განსხვავებულია. წიგნების კითხვა გვაძლევს მეტ ძალას, გადავიტანოთ ეს ძალიან, ძალიან რთული დრო დედამიწაზე.“
კითხვაზე, თუ როგორ აღნიშნავდა ამ ამბავს, მან იუმორით უპასუხა, რომ ფრანკფურტში, სადაც მეგობრის მოსანახულებლად იმყოფებოდა, გეგმის შეცვლას არ აპირებდა და ადგილობრივ ადმინისტრაციაში ახალი მისამართის დასარეგისტრირებლად მიდიოდა. „შესაძლოა, საღამოს მეგობრებთან ერთად პორტვეინითა და შამპანურით ვივახშმოთ,“ – დაამატა მან.
შემოქმედებითი სამყარო: აპოკალიფსის ოსტატი
ლასლო კრასნაჰორკაი 1954 წელს უნგრეთის პატარა ქალაქ დიულაში დაიბადა. მისი სადებიუტო რომანი „სატანტანგო“ (Satantango, 1985) უნგრეთში ლიტერატურულ სენსაციად იქცა. ნაწარმოები კომუნიზმის დაცემის წინ, მიტოვებულ კოლექტიურ მეურნეობაში მცხოვრები ადამიანების უიმედო და მოლოდინით სავსე ცხოვრებას ასახავს. ამერიკელმა კრიტიკოსმა სიუზან ზონტაგმა კრასნაჰორკაის „აპოკალიფსის თანამედროვე ოსტატი“ უწოდა.
მისი შემოქმედება, რომელიც კაფკასა და თომას ბერნჰარდის ცენტრალურევროპული ტრადიციის გამგრძელებელია, ხასიათდება აბსურდიზმით, გროტესკითა და გრძელი, დაუსრულებელი წინადადებებით, რომლებიც მის სტილს უნიკალურს ხდის.
მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები:
- „წინააღმდეგობის მელანქოლია“ (Az ellenállás melankóliája, 1989): ცხელებით სავსე, კოშმარული ფანტაზია უნგრეთის პატარა ქალაქში, სადაც მოჩვენებითი ცირკის გამოჩენა წესრიგსა და ქაოსს შორის ბრუტალურ ბრძოლას იწვევს.
- „ომი და ომი“ (Háború és háború, 1999): მოკრძალებული არქივისტი ბუდაპეშტიდან ნიუ-იორკში მიემგზავრება, რათა მსოფლიოს უძველესი ეპოსი გააცნოს.
- „ბარონი ვენკჰაიმი შინ ბრუნდება“ (Báró Wenckheim hazatér, 2016): დოსტოევსკის „იდიოტის“ რეინკარნაცია – არგენტინიდან სამშობლოში დაბრუნებული გაკოტრებული ბარონის ისტორია, რომელიც კომიკური და ტრაგიკული ელემენტებითაა სავსე.
- „სეიობო იქ, ქვემოთ იყო“ (Seiobo járt odalent, 2008): 17 მოთხრობისგან შემდგარი კრებული, რომელიც იაპონური მითოლოგიის შთაგონებით სილამაზისა და ხელოვნების შექმნის პროცესს იკვლევს.
ნობელის კომიტეტის თავმჯდომარის, ანდერს ოლსონის შეფასებით, ლასლო კრასნაჰორკაი არის დიადი ეპიკოსი, რომლის შემოქმედებაც ერთდროულად ასახავს ძალადობასა და სილამაზეს, ტერორსა და ხელოვნების უკვდავებას.
