თურქეთში დაფუძნებულმა საგამომცემლო სახლმა „ავესტამ“ 2026 წლის გამოცემის თავისუფლების საერთაშორისო პრემია (AAP International Freedom to Publish Award) მიიღო. 8 ოქტომბერს გამოცხადებული გადაწყვეტილების თანახმად, ისტორიაში პირველად, ერთმა საგამომცემლო ორგანიზაციამ ეს აღიარება მეორედ დაიმსახურა – მანამდე გამომცემლობამ ჯილდო 2005 წელს მოიპოვა.
ამერიკის გამომცემელთა ასოციაციის (AAP) მიერ დაწესებული ეს აღიარება, როგორც Publishing Perspectives-ი წერს, ეძღვნება იმ გამომცემლობებს, რომლებიც მკაცრი ცენზურისა და რთული გარემოს პირობებშიც აგრძელებენ წიგნების ბეჭდვასა და გავრცელებას.
მრავალენოვანი კულტურული მემკვიდრეობა
გამომცემლობა „ავესტა“ 1995 წელს სტამბოლში აბდულა კესკინმა დააარსა. ორგანიზაციის მთავარი დევიზია „დაკარგული კულტურების ძიებაში“, რაც მათ ძირითად მიმართულებას ასახავს. დაარსებიდან დღემდე გამომცემლობამ 900-ზე მეტი მრავალენოვანი წიგნი გამოსცა. ეს გამოცემები ძირითადად ქურთულ ლიტერატურას, ისტორიასა და კულტურას ეძღვნება.
მსოფლიო მასშტაბით არსებული პრესტიჟული ლიტერატურული ჯილდოები ხშირად სწორედ ასეთი პრინციპული საქმიანობის დაფასებას ემსახურება. თუმცა, ამგვარ შრომასა და კულტურული იდენტობის შენარჩუნების მცდელობას წლების განმავლობაში სერიოზული გამოწვევები ახლდა თან.
ცენზურა და სამართლებრივი ბარიერები
„ავესტა“ დაარსების დღიდან არაერთი დაბრკოლების წინაშე აღმოჩნდა. 1997–2007 წლებში თურქეთის სახელმწიფო უშიშროების სასამართლოებმა გამომცემლობის 20-ამდე გამოცემის წინააღმდეგ აღძრეს საქმე. ამ სამართლებრივი დავების შედეგად, საგამომცემლო სახლის რამდენიმე წიგნი აიკრძალა.
შეზღუდვები და ზეწოლა მოგვიანებითაც გაგრძელდა. 2016 წელს სურის საწყობში მომხდარი დივერსიის შედეგად 3000-ზე მეტი წიგნი განადგურდა, რამაც გამომცემლობის წიგნის მაღაზიის დახურვა გამოიწვია.
ვითარება არც ბოლო წლებში გაუმჯობესებულა. 2017–2025 წლებში ადგილობრივმა სასამართლოებმა „ავესტას“ კიდევ 20-ზე მეტი გამოცემა აკრძალეს. 2023 წელს კი, პროპაგანდის ბრალდებით, გამომცემლობის ოფიციალური ვებგვერდი დაიბლოკა.
ადგილობრივი და საერთაშორისო აღიარება
რთული გარემოსა და მუდმივი წნეხის მიუხედავად, „ავესტას“ შეუპოვარი ძალისხმევა ადგილობრივ დონეზეც შენიშნეს. თურქეთის გამომცემელთა ასოციაციამ მას 2019 წელს აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების პრემია (Freedom of Thought and Expression Award) გადასცა.
2026 წელს კი AAP-მ თავისი პრესტიჟული საერთაშორისო ჯილდო გამომცემლობას მეორედ მიანიჭა. ორგანიზაციამ ამ ნაბიჯით კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი იმას, თუ რამდენად ფასეულია საგამომცემლო საქმიანობის თავისუფლების დაცვა გლობალურ დონეზე.
მარია პალანტემ გამოცემის თავისუფლების დაცვის აუცილებლობაზე ისაუბრა და აღნიშნა:
მას უნდა ვიცავდეთ გამუდმებით, ყოველდღიურად და ათწლეულების განმავლობაში.
